Jedną z najsłynniejszych kobiet w historii Polski jest Aleksandra Zagórska. To postać, która udowodniła całej ludzkości, że nie ma nic silniejszego niż charakter, zasady i cel. Zagórska poświęciła swoje życie walce o niepodległość Polski, była podpułkownikiem Wojska Polskiego i założycielką Ochotniczej Legii Kobiet. Patrząc na zdjęcie Aleksandry Zagórskiej, trudno sobie wyobrazić, że ta niezwykle piękna kobieta nosiła w swoim życiu mundur wojskowy, a nie luksusowe suknie wieczorowe. O życiu, pracy i największych osiągnięciach Aleksandry Zagórskiej opowiemy w naszym artykule na warsawka.eu.
Wczesne lata
Aleksandra Zagórska urodziła się 22 czerwca 1882 roku w Lublinie. Niewiele wiadomo o jej wczesnym dzieciństwie, ale wiemy, że spędziła je w Sandomierzu. W 1894 r. rozpoczęła naukę w gimnazjum w Zamościu, a następnie studiowała w Radomiu. Jeszcze jako dziecko Aleksandra nie przypominała swoich rówieśników: ani w zachowaniu, ani w poglądach. Już w szkole podstawowej aktywnie angażowała się w kolportaż odezw Polskiej Partii Socjalistycznej.
W 1904 r. Aleksandra Zagórska przeniosła się do Krakowa, gdzie rozpoczęła studia na Uniwersytecie Jagiellońskim. W tym samym roku wstąpiła w szeregi Polskiej Partii Socjalistycznej, gdzie rozpoczęła pracę w aparacie partyjnym. Rok później Aleksandra została członkinią Organizacji Bojowej partii pod pseudonimem Magda.
„Krwawa środa” i udział Aleksandry Zagórskiej
Aleksandra Zagórska znana jest z udziału w stworzeniu materiałów wybuchowych użytych podczas skoordynowanej akcji bojowców Organizacji Bojowej Polskiej Partii Socjalistycznej przeciwko rosyjskim władzom okupacyjnym. Sama akcja miała miejsce 15 sierpnia 1906 r., a w jej wyniku zginęło ponad 80 Rosjan. Bojowcy PPS zorganizowali akcję, aby powstrzymać carskie represje. Wiadomo, że w przeddzień “Krwawej Środy” Aleksandra Zagórska wraz z Czesławem Świrskim założyła konspiracyjny ośrodek produkcji materiałów wybuchowych. Zagórska była członkinią PPS (organizacja liczyła ponad 8 tys. członków, w tym wiele kobiet).
Produkcja materiałów wybuchowych na potrzeby akcji miała negatywne konsekwencje dla samej Aleksandry. Zatruła się oparami rtęci, której używała do produkcji materiałów wybuchowych. Było to spowodowane nieprzestrzeganiem zasad bezpieczeństwa: Aleksandra i Czesław pracowali w zamkniętym pomieszczeniu bez wentylacji i w wysokiej temperaturze.
Po ciężkim zatruciu chemikaliami Aleksandra Zagórska udała się na leczenie do Zakopanego. To właśnie w tym okresie zrozumiała ona swój prawdziwy cel w życiu: chciała brać udział w walkach, a nie produkować materiały wybuchowe, które były wykorzystywane w dużych atakach terrorystycznych. Miała wtedy zaledwie dwadzieścia cztery lata i od dawna walczyła o niepodległość Polski.
Życie po wyzdrowieniu
Po długim okresie leczenia w Zakopanem Aleksandra Zagórska wróciła do Warszawy z zamiarem przyłączenia się do działań wojennych. Zagórska była tak chętna do obrony swojego kraju, że była gotowa zaryzykować i oddać najcenniejsze — własne życie. O ile wcześniej Aleksandra zajmowała się szerzeniem propagandy i wykonywaniem raczej cichych obowiązków, o tyle po powrocie do zdrowia postanowiła chwycić za broń. Już w lipcu 1907 r. Zagórska wraz ze swoimi zwolennikami wzięła udział w nieudanym zamachu na pociąg wiozący rosyjskich żołnierzy. W rezultacie została na pewien czas uwięziona. Zwolniono ją dzięki łapówce, ale groźba ponownego aresztowania prześladowała ją dzień po dniu.
Aleksandra Zagórska musiała opuścić Warszawę. Najpierw przeniosła się do Krakowa, gdzie od razu została członkinią Organizacji Bojowej. Później trafiła do Lwowa. Pomimo ogromnego ryzyka i strachu, Zagórska kontynuowała walkę w podziemiu: potajemnie przewoziła broń i niektóre wydania Partii Polskich Socjalistów do Królestwa Polskiego.
Nawet we Lwowie Aleksandra Zagórska nigdy nie przegapiła okazji, by przyłączyć się do misji wyzwoleńczej. W 1911 r. wstąpiła do Związku Walki Czynnej, a jakiś czas później do Związku Strzeleckiego we Lwowie. Równolegle organizowała kobiece oddziały Polskiej Organizacji Wojskowej. Wydaje się, że Zagórska czuła swoją rolę w nadchodzących wydarzeniach i przygotowywała się do nich. I tak się stało, bo I wojna światowa diametralnie zmieniła jej życie.
Aleksandra Zagórska i pierwsza wojna światowa
Kiedy wybuchła I wojna światowa, Aleksandra Zagórska zorganizowała kobiecy oddział zwiadowczy I Brygady Legionów Polskich. Później brała udział w walkach o Lwów. Jej adiutantką była wówczas Stanisława Paleolog, wybitna żołnierka, działaczka, obrończyni praw moralnych i bojowniczka o niepodległość, która założyła oddział kobiecy polskiej policji i wniosła ogromny wkład w rozwój armii. Zagórska stworzyła Ochotniczą Legię Kobiet we Lwowie, a następnie została jej dowódcą.
Podczas I wojny światowej Zagórska nie tylko brała udział w walkach, ale także była zaangażowana w tworzenie wielu organizacji i instytucji.
Po wojnie Aleksandra wyszła za mąż i wróciła do Lwowa. Jednak po śmierci męża wróciła do Warszawy, gdzie pracowała w Radzie Szkolnej, pomagała dzieciom i organizowała obozy letnie, a także aktywnie uczestniczyła w życiu społecznym w okresie międzywojennym. W 1928 roku założyła Związek Legionistów Polskich, którym kierowała przez ponad dekadę.
Druga wojna światowa
Kiedy wybuchła II wojna światowa i Warszawa była oblężona, Aleksandra Zagórska przebywała w stolicy. Nie mogąc chwycić za broń, postanowiła pomagać cywilom, ryzykując życie. W domu przy ulicy Brackiej Aleksandra Zagórska założyła kuchnię dla uchodźców. To właśnie w tym czasie Zagórska cudem uniknęła śmierci: budynek, w którym urządziła kuchnię, został doszczętnie zniszczony, gdy znajdowała się poza domem.
W 1940 r. Aleksandra zachorowała i przez długi czas przebywała w szpitalu. Aby w pełni wyzdrowieć, wróciła do Zakopanego, gdzie mieszkała aż do całkowitego wyzdrowienia. Następnie powróciła do Warszawy.
Sprawa, której Aleksandra Zagórska poświęciła życie
Po zakończeniu II wojny światowej Aleksandra Zagórska organizowała w Warszawie regularne spotkania upamiętniające byłych legionistów. Niestety, jedno ze spotkań było jej ostatnim — zmarła nagle 14 kwietnia 1965 roku. Aleksandra Zagórska całe swoje życie poświęciła walce o niepodległość. Niestety, za życia przeżyła wiele żałoby: straciła dwoje dzieci (córka zmarła wkrótce po urodzeniu, a syn zginął w walkach o Lwów w wieku czternastu lat). Pomimo trudnej sytuacji życiowej, Zagórska zawsze pamiętała o swoim celu i do ostatniego tchu walczyła o sprawiedliwość.