W pierwszej połowie XX wieku, gdy Europa stała na progu wielkiego przełomu, w Warszawie rodził się ruch, który połączył dążenie do wolności z ideą siły kobiet. W kwietniu 1913 roku grupa wykształconych, aktywnie działających społecznie kobiet – Iza Moszczeńska, Jadwiga Marcinowska, Teresa Cieszkiewiczowa i Helena Ceysingerówna – założyła Ligę Kobiet Pogotowia Wojennego (LKP-W). Organizacja ta stała się nie tylko symbolem walki o niepodległość Polski, ale i ważnym krokiem w kierunku uznania roli kobiet w życiu społeczno-politycznym, pisze warsawka.eu.
Założenie organizacji
Początki Ligi sięgają środowiska warszawskiej inteligencji, gdzie dojrzewało przekonanie, że odrodzenie państwowości jest niemożliwe bez udziału kobiet. Założycielki Ligi postawiły sobie jasny cel – moralne i materialne wsparcie walki zbrojnej o niepodległość Polski przeciwko Imperium Rosyjskiemu. Ich działalność rozpoczęła się od propagandy, zbierania funduszy oraz organizowania prelekcji, które wspierały ideę tworzenia formacji strzeleckich w Galicji.
Wśród pierwszych aktywistek znalazły się przedstawicielki różnych obozów politycznych – od nacjonalistek po socjalistki. Na zebraniu założycielskim, oprócz inicjatorek, obecne były Leokadia Śliwińska, Maria Drobniewska, Zofia Kozłowska, Helena Grotowska, Joanna Niemewska, Julia Rottermund i inne. Pierwszą przewodniczącą warszawskiego ośrodka wybrano Izę Moszczeńską. Do wybuchu I wojny światowej Liga pozostawała głównie warszawską organizacją, ale miała już filie w Kielcach i Lublinie. Jej idee rozprzestrzeniały się wśród polskich kobiet, które pragnęły nie tylko pomóc w walce, ale i udowodnić, że ich udział w życiu publicznym ma znaczenie.
Wojna i rozszerzenie działalności
Po wybuchu I wojny światowej w 1914 roku działalność Ligi znacznie się ożywiła. Zaczęła ona współpracować z Polską Organizacją Wojskową (POW), utworzoną pod kierownictwem Józefa Piłsudskiego. Członkinie Ligi pracowały w sekcjach sanitarnych, w działach pocztowych, pomagały w tworzeniu szpitali i punktów pomocy.
Już w 1915 roku liczba ośrodków Ligi wzrosła – działały nie tylko w Warszawie, ale i w Łodzi, Radomiu, Kielcach, Częstochowie, Sosnowcu, Będzinie, Zaleszowie. Organizacja utrzymywała kontakt z kołami kobiecymi w Wilnie i Radomiu. Dzięki jej członkiniom udawało się organizować kanały przerzutu broni, rozpowszechniać nielegalne wydawnictwa, pomagać legionistom polskim i ich rodzinom. Warszawskie kobiety nie tylko pracowały na tyłach – ryzykowały życiem, ukrywając członków podziemia, transportując dokumenty i zapewniając bezpieczne miejsca dla rannych żołnierzy. Ich odwaga nie ustępowała męstwu mężczyzn walczących na froncie.
W latach 1915–1916 w szeregach Ligi zaczęły pojawiać się rozbieżności co do kursu politycznego. Część aktywistek popierała Centralny Komitet Narodowy (CKN), inne – Departament Wojskowy Naczelnego Komitetu Narodowego (NKN). Konflikt ten doprowadził do podziału organizacji na dwa nurty – Ligę A (zwolenników NKN, kierowaną przez Moszczeńską) i Ligę B (zwolenników CKN). Obie grupy kontynuowały jednak pracę nad rozbudową sieci ośrodków, pomocą legionistom i rozwojem propagandy. W sierpniu 1916 roku Liga liczyła ponad 2900 członkiń w dziesięciu okręgach. Jej działalność stała się ruchem masowym, który objął niemal wszystkie główne ośrodki Królestwa Polskiego.
Zjazd Warszawski
Jednym z najważniejszych etapów w działalności Ligi był Zjazd Kobiet w Warszawie, który odbył się 8–9 września 1917 roku. Zorganizowany z inicjatywy członkiń Ligi Marii Chmielińskiej i Leokadii Śliwińskiej, zjednoczył ponad tysiąc uczestniczek z różnych środowisk politycznych i społecznych. Po raz pierwszy na oficjalnym szczeblu ogłoszono, że prawa obywatelskie i wyborcze kobiet są nieodłączną częścią niepodległości państwa. Właśnie dzięki takim inicjatywom Liga Kobiet stała się jedną z najważniejszych organizacji w procesie formowania politycznego ruchu kobiecego w Polsce.
W latach 1917–1918 Liga aktywnie współpracowała ze swoją siostrzaną organizacją – Ligą Kobiet Galicji i Śląska. Wspólnie wydawały czasopismo „Na Posterunku”, poświęcone kwestiom społecznym, pedagogicznym i etycznym. Ta współpraca stała się krokiem do utworzenia jednolitego ruchu kobiecego po odzyskaniu niepodległości przez Polskę. Kulminacją tego procesu był zjazd w Warszawie 29–31 grudnia 1918 roku, gdzie doszło do połączenia obu organizacji w Ligę Kobiet Polskich.
Spuścizna Ligi w Warszawie
Oprócz znanej roli w pomocy wojskowej, Liga odegrała ważną rolę w formowaniu świadomości kobiecej i tożsamości obywatelskiej w Królestwie Polskim. Zgodnie ze źródłami archiwalnymi, już w latach 1914–1916 około jedna trzecia członkiń Ligi pochodziła nie z inteligencji, lecz z miejskiej klasy średniej i wsi — pracownice, krawcowe, nauczycielki, córki chłopów. Było to istotne, ponieważ ruch kobiecy przestał być ekskluzywny, stając się ruchem masowym. W różnych miastach Liga organizowała zgromadzenia uliczne i festyny, mające na celu zbiórkę funduszy i darów materialnych dla legionistów i ich rodzin. Członkinie Ligi tworzyły również warsztaty krawieckie, gdzie szyły odzież, bieliznę i przedmioty pierwszej potrzeby dla żołnierzy.
Warszawa pozostawała centrum koordynacji tych wysiłków: wydawano tu dokumenty-wytyczne (odezwy) do wszystkich kół lokalnych, prowadzono posiedzenia, spotkania z publicznością i prelekcje, a także zorganizowane dysputy o przyszłej roli kobiet w odrodzonym państwie. Iza Moszczeńska spotkała się z Józefem Piłsudskim w maju 1913 roku i zaproponowała, by Liga aktywnie uczestniczyła w zaopatrzeniu, wyżywieniu i propagandzie. Warszawa stała się kolebką tego ruchu – miastem, gdzie idea niezależności kobiet połączyła się z walką o państwowość. Członkinie Ligi udowodniły, że kobieta może być nie tylko strażniczką domowego ogniska, ale i aktywną uczestniczką życia politycznego, kulturalnego i wojskowego. Ich działalność położyła podwaliny pod dalsze osiągnięcia polskiego ruchu kobiecego, w tym przyznanie kobietom praw wyborczych w 1918 roku. I choć Liga była organizacją głównie wojenno-patriotyczną, jej aktywność w oświacie, we wspieraniu wojska i rodzin legionistów, w propagandzie i życiu kulturalnym stała się fundamentem dla dalszego rozwoju obywatelskości kobiet.
Oprócz wsparcia wojskowego i społecznego, Liga aktywnie angażowała się w działalność edukacyjną. Członkinie organizowały wykłady z historii Polski, prawa, medycyny i higieny społecznej. W szkołach i na zebraniach publicznych prowadziły kursy pierwszej pomocy medycznej, uczyły dziewczęta i kobiety podstaw organizacji grup wolontariuszy i komitetów pomocy. Liga wspierała koła literackie, grupy teatralne i wystawy artystyczne, propagując kulturę narodową i wychowanie patriotyczne. Szczególną uwagę poświęcano wydawaniu broszur i ulotek, które wyjaśniały znaczenie udziału kobiet w sprawach państwowych. Dzięki temu **Warszawa przekształciła się w centrum kobiecej aktywności intelektualnej**. Liga formowała nową generację wykształconych, świadomych obywatelek, które potrafiły połączyć patriotyzm z aktywnością społeczną i rozwojem kulturalnym. Ich wkład w stworzenie sieci organizacji kobiecych stał się przykładem dla innych regionów Polski i wpłynął na kształtowanie polityki narodowej po odzyskaniu państwowości.
