Izabela Stachowicz to bez wątpienia najwybitniejsza postać polskiego życia kulturalnego XX wieku. Jest muzą dla wielu artystów, bohaterką dzieł literackich, niezwykle kreatywną i skandaliczną osobowością, która zawsze była w centrum uwagi.
Izabela Stachowicz — to słynna polska pisarka i osoba publiczna, której biografia to ciągły węzeł kontrowersji. Kobieta była prawdziwą społeczniczką z niesamowitą żądzą życia. Niewiele osób uwierzyłoby, patrząc na zdjęcie zawsze uśmiechniętej, szczęśliwej i pięknej Izabeli, że za życia była więziona w warszawskim getcie, brała udział w działaniach wojennych, była kapitanem milicji obywatelskiej i aktywistką.
Życie i twórczość Izabeli Stachowicz zawsze były i będą przedmiotem dyskusji, ale z biegiem czasu wiele faktów biograficznych zostało zagubionych i zmienionych. Nie wiadomo dokładnie, kiedy się urodziła, z kim się komunikowała, a nawet jak naprawdę nazywała się socjeta. Biografia Izabeli Stachowicz z pewnością mogłaby stać się podstawą dla filmów Netflixa i nie tylko. W naszym artykule na warsawka.eu nie będziemy tworzyć scenariusza, ale opowiemy najprawdziwsze fakty o życiu i pracy wybitnej warszawianki Izabeli Stachowicz.
Wczesne lata i młodość
Wspomnieliśmy już, że dokładna data narodzin Izabeli Stachowicz jest wciąż nieznana. Różne źródła podają różne daty: 5 listopada 1893, 1897 i 1898 roku. Izabela sama jednak opowiadała o swoich narodzinach tak: „Urodziłam się pod olbrzymim, karbowanym parasolem, który zakrywał prawie cały sufit, parawanów było cztery, ojciec ciągle coś przewracał, matka moja nosiła w godzinach rannych kimono ze złotego brokatu w zielone i czerwone ptaki i pijała herbatę w chińskich filiżankach”. Wiadomo na pewno, że Izabela Stachowicz urodziła się w bardzo zamożnej rodzinie pochodzenia żydowskiego. Jej ojciec był znanym warszawskim biznesmenem, a matka Francuzką. Izabela wychowywała się z dwoma starszymi braćmi i dwiema młodszymi siostrami. Od najmłodszych lat młoda Izabela dorastała w wyjątkowej atmosferze luksusu, bogactwa i kultury, a co za tym idzie — znała najsłynniejsze postacie polskiej kultury i uczestniczyła w przyjęciach bohemy.
Kiedy Izabela miała zaledwie kilka lat, przeprowadziła się z rodziną do Warszawy. Pomimo edukacji domowej od najmłodszych lat, Izabela nie zdała egzaminu wstępnego do szkoły. Nie wykazywała większego zainteresowania nauką, ale uważała, że należy uczyć się języków obcych, co pomogło jej później w podróżach i edukacji za granicą.
Studiowała w École Nationale Supérieure des Beaux-Arts w Paryżu (notabene Izabela założyła polską księgarnię niedaleko wieży Eiffla), po czym wróciła do kraju, by kontynuować naukę na Uniwersytecie Warszawskim. Studiowała również w Wiedniu i Berlinie.
Podróżowanie odgrywało ważną rolę w życiu Izabeli. Tak bardzo lubiła podróżować po świecie, że opublikowała nawet swoje dzienniki z podróży „Moja podróż. Szlakiem Południa”. Pod pseudonimem Iza Bell Stachowicz obszernie pisała o swoich podróżach po Europie, Afryce, Azji i Ameryce.
Druga wojna światowa i jej wpływ na życie Izabeli
Wybuch II wojny światowej Izabela Stachowicz spotkała wraz z mężem w Warszawie. Już w czasie okupacji Stachowicz i jej mąż zostali uwięzieni w warszawskim getcie. W trudnych warunkach Izabela ciężko zachorowała na tyfus, ale nie powstrzymało jej to przed aktywną walką o swoje życie i przyszłość. Po pewnym czasie udało jej się uciec z getta pod przybranym nazwiskiem Stefania Czajka. W ucieczce pomógł Izabeli jej mąż, który wkrótce potem zmarł. Nawiasem mówiąc, fikcyjne nazwisko Czajka, które dosłownie uratowało Izabeli życie, stało się później jej stałym pseudonimem i integralną częścią jej imienia. Dlatego często słyszy się nazwisko Izabela Czajka, a nie Izabela Stachowicz.
Życie w warszawskim getcie
W warszawskim getcie Izabela Stachowicz prowadziła małą kawiarnię, w której próbowała stworzyć centrum kulturalne. Na początku lat 30. Jerzy Gelbard (znany warszawski architekt i bliski przyjaciel męża Izabeli) wybudował dla pary niewielki dom w Warszawie, który w czasie okupacji znalazł się na terenie tzw. małego getta. Mimo trudnych warunków i ciągłego ryzyka Izabela zdecydowała się otworzyć kawiarnię literacką Café-bar Capri w budynku niedaleko swojego domu.
W kawiarni Izabela Stachowicz organizowała odczyty poezji i wieczory muzyczne. To właśnie kawiarnia Izabeli podtrzymywała morale mieszkańców getta, którzy znajdowali w niej nie tylko ukojenie, ale także możliwość zanurzenia się w pozornie innym świecie.
Życie po wyzwoleniu
Po zakończeniu II wojny światowej Izabela wstąpiła w szeregi nowej armii polskiej, gdzie dosłużyła się stopnia porucznika. W tym czasie wyszła za mąż po raz trzeci. Później Stachowicz przeniosła się do Katowic, gdzie pełniła służbę w cywilnej komendzie policji. W tym samym czasie pracowała w Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego.
W okresie powojennym Izabela Stachowicz rozpoczęła aktywne poszukiwania dzieł sztuki zrabowanych w czasie okupacji. Osiągnęła w tym zakresie wiele sukcesów, dzięki czemu do Polski powróciło wiele dzieł sztuki. Mimo aktywnej działalności Izabela Stachowicz dużo pisała, a w 1946 roku wydała swój pierwszy zbiór poezji Pieśni żałobne Getta.
Służba Izabeli Stachowicz w milicji nie trwała długo. Nie ma dowodów na to, że brała udział w represjach politycznych, wiadomo jednak, że Izabela Stachowicz organizowała wiele imprez, otwierała salony literackie i artystyczne, przyciągała swoją obecnością znane osoby, w tym inteligencję. Wszystko to robiła we współpracy ze słynną polską komunistką i działaczką Julią Brystiger, która wykorzystywała sytuację i werbowała mężczyzn.
Życie po wojnie nabrało zupełnie innych barw. W życiu Izabeli Stachowicz było wiele skandali, intryg i nieporozumień. W naszym artykule pominiemy jednak tę „ciemną” stronę jej życia.
Bohaterka literacka
Podczas jednej ze swoich podróży Izabela Stachowicz poznała słynnego polskiego artystę, fotografa, pisarza i filozofa Stanisława Ignacego Witkiewicza, a niedługo po tym stała się jego ulubienicą i muzą. Później Izabela stała się bohaterką powieści Witkiewicza Pożegnanie jesieni, w której autor przedstawił ją w demonicznym wizerunku Beli Hertz.
Bela przeszła do historii polskiej literatury jako pierwowzór bohaterek dwóch głośnych i skandalizujących powieści. Izabela Stachowicz była też bohaterką powieści Zbigniewa Uniłowskiego Wspólny pokój. Mimo że wizerunek Izabeli w tej powieści był doskonały, samo dzieło zostało zakazane przez cenzurę.
Izabela Stachowicz miała niezwykle bogate i barwne życie. Miała wyjątkowy talent do przyciągania uwagi i nawiązywania nowych znajomości. Izabela Stachowicz zmarła 11 grudnia 1969 roku w rodzinnej Warszawie.