Pierwsze wybory w niepodległej Polsce w 1919 roku otworzyły nowy rozdział dla jej obywatelek. W odpowiedzi na te nowe możliwości powstała Narodowa Organizacja Kobiet, uznawana za jedno z największych i najbardziej wpływowych stowarzyszeń feministycznych Drugiej Rzeczypospolitej. Organizacja niestrudzenie działała na rzecz tego, aby kobiety stały się nie tylko aktywnymi wyborcami, ale także pełnoprawnymi uczestniczkami życia kulturalnego, gospodarczego i politycznego kraju. Więcej na ten temat znajdziesz na warsawka.eu.
Historia powstania i rozwoju Narodowej Organizacji Kobiet
Kiedy Polska odziedziczyła niepodległość w 1918 roku, Narodowa Organizacja Kobiet rozpoczęła aktywizację ruchu feministycznego na fali pierwszych powszechnych wyborów. Początkowo działała jako Narodowa Organizacja Wyborcza Kobiet, wchodząca w skład Centralnego Narodowego Komitetu Wyborczego. Jej celem była mobilizacja obywatelek do udziału w wyborach do Sejmu Ustawodawczego oraz wspieranie Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego. Wkrótce jednak przekształciła się w znacznie większą strukturę, oficjalnie uznaną przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych 7 maja 1919 roku.
Mimo że Narodowa Organizacja Kobiet utrzymywała związek ze Stronnictwem Narodowo-Demokratycznym, pozycjonowała się jako samodzielne stowarzyszenie społeczne. Centralne biuro mieściło się w Warszawie, skąd koordynowano pracę oddziałów regionalnych. Pod hasłem „Bóg i Ojczyzna” wspólnota dążyła do zaangażowania Polek w aktywne uczestnictwo w życiu państwa, jednocześnie wspierając tradycyjne wartości, religijność i patriotyzm.
Działalność Narodowej Organizacji Kobiet obejmowała szeroki zakres zadań, w tym utrwalanie równouprawnienia kobiet, wspieranie klasycznego modelu rodziny oraz uczestnictwo w samoorganizacji społecznej. Stała się częścią Polskiej Ligi Walki z Alkoholizmem i współpracowała z innymi ważnymi strukturami, takimi jak Katolicki Związek Polek, Związek Kobiet Pracujących oraz Zjednoczone Ziemianki. W tym okresie ważną inicjatywą wspólnoty było jej uczestnictwo w mobilizacji społecznej podczas wojny polsko-bolszewickiej w latach 1919-1921. Jednocześnie w 1922 roku wzięła udział w tworzeniu Komitetu Pomocy Polkom powracającym do kraju po działaniach wojennych.
Zgodnie ze sprawozdaniem z działalności Narodowej Organizacji Kobiet za lata 1921-1922, w ramach lokalnych ośrodków aktywnie działały wyspecjalizowane sekcje. Obejmowały one różnorodne kierunki – od działalności kulturalno-oświatowej po wsparcie społeczne. Wśród takich sekcji wyróżniały się: sekcja poetycko-czytelnicza, oświatowa, sekcja związków zawodowych kobiet, higieny ludowej, a także rękodzielnicza, która miała szczególne znaczenie w warunkach niestabilności ekonomicznej. Ponadto działały biura pośrednictwa pracy, centra poradnictwa oraz pracownie krawieckie, które przyczyniały się nie tylko do rozwoju zawodowego kobiet, ale także zaspokajały lokalne potrzeby społeczne.
W odpowiednim czasie reagując na wyzwania ekonomiczne, kierownictwo Narodowej Organizacji Kobiet zainicjowało kampanie wspierające gospodarkę narodową w czasie kryzysu lat 20. XX wieku. Jedną z nich była akcja „Swój do swego po swoje”, która wzywała do kupowania polskich towarów jako wyrazu odpowiedzialności obywatelskiej. W 1925 roku organizacja oficjalnie zwróciła się do kobiet z apelem o oszczędność i solidarność z ofiarami bezrobocia.
Do 1931 roku centralnym organem Narodowej Organizacji Kobiet do komunikacji z aktywistkami był biuletyn „Gazetka dla Kobiet: z Bogiem dla Ojczyzny”, redagowany przez Anielę Zdaniowską, Pelagię Restorffową i Lucynę Kotarbińską. Publikacja miała na celu nie tylko informowanie, ale także kształtowanie chrześcijańsko-patriotycznego światopoglądu wśród obywatelek. Następnie, do 1938 roku, ukazywał się miesięcznik „Hasło Polki”, który pod kierownictwem Zofii Zajączek skupiał się na prawach kobiet, roli kobiety w społeczeństwie, rodzinie i kościele. Jednak po wybuchu II wojny światowej działalność członkiń Narodowej Organizacji Kobiet została zmuszona do zaprzestania.
Uznanie i znaczenie działalności Narodowej Organizacji Kobiet
Narodowa Organizacja Kobiet zajęła czołowe miejsce w historii ruchu feministycznego w międzywojennej Polsce. Organizowała spotkania tematyczne, wykłady, kursy podnoszące kwalifikacje, rozwijała inicjatywy edukacyjne i kulturalne, w tym poprzez popularyzację czytelnictwa, działalność przedszkoli i kół rękodzielniczych. Ściśle współpracowała również z innymi kobiecymi i społecznymi strukturami, w tym ze Związkiem Kobiet Pracujących, Polskim Towarzystwem Kobiet z Wyższym Wykształceniem, Stowarzyszeniem Zjednoczonych Ziemianek i innymi.
