W okresie międzywojennym Związek Pracy Obywatelskiej Kobiet stał się jedną z największych i najbardziej wpływowych organizacji feministycznych w Polsce. Zjednoczył czołowe działaczki epoki, które ukształtowały ruch na rzecz politycznej, społecznej i ekonomicznej równości. Działalność tej wspólnoty stała się symbolem kobiecej emancypacji w kontekście polskiego państwowotwórczości. Więcej na warsawka.eu.
Historia powstania i rozwoju Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet
Związek Pracy Obywatelskiej Kobiet rozpoczął swoją działalność 25 marca 1928 roku na tle parlamentarnej kampanii wyborczej. Założyły go kobiety, które wyróżniły się w walce o niepodległość Polski: uczestniczki kobiecych organizacji bojowych z czasów I wojny światowej, aktywistki Polskiej Organizacji Wojskowej i legionistki. Wśród nich znalazły się: Zofia Moraczewska, Helena Ceysinger, Bronisława Dłuska, Hanna Pohoska i Helena Witkowska.
Celem Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet nie było jedynie poszerzenie praw kobiet, ale także stworzenie „nowego typu polskiej obywatelki” – świadomej, odpowiedzialnej i aktywnej w procesach państwowotwórczych. Dążył on do przekształcenia tradycyjnych ról kobiety – matki, żony, gospodyni domowej – w narzędzia wychowania nowej kultury obywatelskiej. Struktura organizacji obejmowała cztery główne działy: wychowania obywatelskiego, spraw kobiecych, ochrony macierzyństwa i dzieciństwa, a także prasowy. Z czasem dodano jeszcze działy ekonomiczny i finansowy. Jednakże z powodu trudności organizacyjnych nie udało się stworzyć kierunków kulturalno-artystycznych i sportowych.
Jednym z godnych uwagi regionalnych ośrodków Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet był Piotrkowski Oddział, założony w czerwcu 1930 roku i zalegalizowany w maju 1931 roku. Jego założycielki postawiły sobie za zadanie szerzenie polskiej idei państwowej, wdrażanie zasad demokratycznych i zapewnienie kobietom realnego wpływu politycznego. Aktywnie poruszały również pilne kwestie: domagały się pomocy dla matek, wdów, sierot, a także przeciwdziałania zagrożeniom społecznym – prostytucji, handlowi ludźmi i alkoholizmowi. Szczególną uwagę poświęcano ochronie polskich emigrantek za granicą, które nierzadko stawały się bezbronne wobec ryzyka prawnego i kulturowego.
W 1933 roku Zofia Moraczewska opuściła stanowisko przewodniczącej Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet. Jej decyzja była spowodowana faktem, że organizacja de facto przekształciła się w instrument Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem. W opozycji do tego kursu uformowała się inna grupa aktywistek, zjednoczonych wokół Marii Jaworskiej. Konflikt między dwoma obozami ideologicznymi zakończył się rozłamem: Zofia Moraczewska założyła Stowarzyszenie „Samopomoc Kobiet”. W 1935 roku weszło ono w skład Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet, wzmacniając prowincjonalne ośrodki organizacji i nadając nowy impuls ruchowi kobiecemu.
W 1937 roku Związek Pracy Obywatelskiej zainicjował szeroką kampanię propagandową, mającą na celu obudzenie w kobietach poczucia odpowiedzialności obywatelskiej i gotowości do obrony kraju. Jedną z form tej działalności były praktyczne zajęcia z przeszkolenia wojskowego. Szkolenia te stanowiły kontynuację już istniejących kursów, prowadzonych przez doświadczone instruktorki – Reslerową i Danutę Hampf. Duże znaczenie dla podniesienia świadomości aktywistek miały również wykłady Haliny Sarneckiej, poświęcone roli kobiety w warunkach zagrożenia narodowego. W tym okresie organizacja kontynuowała swoją działalność pod przewodnictwem Hanny Pohoskiej aż do wybuchu II wojny światowej.
Uznanie i znaczenie działalności Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet
Związek Pracy Obywatelskiej Kobiet pozostawił znaczący ślad w krajobrazie politycznym i społecznym międzywojennej Polski. W okresie swojego rozkwitu jednoczył około 50 tysięcy aktywistek i działał w całym kraju poprzez szeroką sieć oddziałów. Organizacja łączyła działalność polityczną i społeczną, uznając udział kobiet w życiu państwa za nieodzowny warunek prawdziwej demokracji. Organizowała kluby i kółka samokształceniowe, udzielając pomocy prawnej, medycznej i pedagogicznej. Szczególną uwagę wspólnota poświęcała wspieraniu kobiet poszukujących pracy, zapewniając im pomoc materialną i prawną.
