We współczesnym świecie kobieta-żołnierz jest zjawiskiem absolutnie powszechnym, spotykanym w wielu krajach świata. Dziś kobiety zajmują wysokie stanowiska wojskowe, dowodzą oddziałami i pełnią obowiązki na równi z mężczyznami. Jednak w XX wieku kobietom trudno było się wykazać, pokazać swoje zdolności, umiejętności i wiedzę na polu wojskowym. Temat kobiet w wojsku jest szczególnie aktualny w XXI wieku. Wielu uważa, że jest to sprawa wyłącznie męska. Jednak historia bohaterki, którą chcemy opowiedzieć w naszym artykule na warsawka.eu, dowodzi czegoś przeciwnego.
Kim była Wanda Gertz?
Wanda Gertz to warszawianka o szlacheckich korzeniach, która mimo silnej dyskryminacji i innych trudności udowodniła całemu światu, że kobieta może zbudować udaną karierę wojskową. Wanda Gertz rozpoczęła karierę wojskową dzięki małemu trikowi: przebrała się za mężczyznę, aby w czasie I wojny światowej wstąpić do wojska polskiego.
Wanda Gertz była również jedną z pierwszych ochotniczek z Warszawy, które w czasie wojny polsko-bolszewickiej wstąpiły do Legionów Polskich. Jako oficer rezerwy w okresie międzywojennym Wanda Gertz została pozbawiona stopnia w wyniku ciągłej presji i dyskryminacji. Ale to nie sprawiło, że się poddała: wróciła do szeregów wojskowych podczas II wojny światowej. Dopiero podczas II wojny światowej polskie wojsko doceniło jej doświadczenie i umiejętności, co umożliwiło Wandzie Gertz wstąpienie do Ruchu Oporu pod pseudonimem „Lena”. Wanda Gertz była jedną z najlepszych oficerek i dowódczynią batalionu żeńskich oddziałów wojskowych. Za ogromne zasługi, odwagę i patriotyzm Wanda Gertz została uhonorowana najbardziej prestiżowymi odznaczeniami państwowymi: Krzyżem Srebrnym Virtuti Militari, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, pięciokrotnym Krzyżem Walecznych, Krzyżem Niepodległości i Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami.
Wanda Gertz jest jedyną kobietą z Warszawy, która może pochwalić się tak wieloma honorowymi tytułami wojskowymi. Jednak czy zawsze była taka? Co sprawiło, że bardzo młoda dziewczyna porzuciła karierę w innym zawodzie i wybrała wojskową? O życiu i działalności wybitnej Wandy Gertz opowiemy w naszym artykule.
Wczesne lata
Wanda Gertz urodziła się 13 kwietnia 1896 roku w Warszawie. Jak już wspomnieliśmy, pochodziła z rodziny szlacheckiej z Saksonii. Od najmłodszych lat duży wpływ na jej rozwój i światopogląd miał ojciec: brał udział w powstaniu styczniowym. Wanda Gertz od najmłodszych lat wychowywała się wśród opowieści ojca o jego odwadze, opowieściach z przeszłości i doświadczeniach wojskowych.
Wanda Gertz wspominała później, że jako dziecko nie miała lalek jak jej rówieśnicy. Wśród jej zabawek byli żołnierzyki, czołgi i zabawkowa broń. Już jako dziecko Wanda Gertz wiedziała, że dziewczęta nie mogą zdobyć honorowych stanowisk wojskowych. Jednak zawsze marzyła o zostaniu oficerem i postawiła sobie za cel osiągnięcie tego.
Wanda Gertz rozpoczęła naukę w Gimnazjum Kuzienkowym w Warszawie. Później studiowała rachunkowość w Miejskiej Izbie Gospodarczej.
Jeszcze w czasie studiów Wanda Gertz dołączyła do 4 Warszawskiej Drużyny Skautek im. Emilii Plater. Kiedy wybuchła I wojna światowa, Wanda Gertz nie wahała się wstąpić do organizacji „Konfederacja Polska”, gdzie zajmowała się kolportażem agitacji politycznej i ulotek. Wraz z wieloma innymi ochotnikami zaczęła także szyć ubrania dla jeńców wojennych. Po pewnym czasie Wanda Gertz zdecydowała się wstąpić do IV Batalionu Warszawskiego, aby wziąć udział w obronie swojego kraju.
Okres I wojny światowej
Po wybuchu I wojny światowej Wanda Gertz lepiej niż ktokolwiek rozumiała, jakie trudności mogą na nią czekać przy próbach dołączenia do wojska. Dlatego zdecydowała się na desperacki krok: Wanda Gertz obcięła włosy, przebrała się w męskie ubrania i wymyśliła sobie nowe imię „Kazimierz Zuchowicz”. W obrazie mężczyzny pojawiła się Wanda Gertz w legionowym biurze werbunkowym, gdzie początkowo wszystko szło dobrze. Pierwsze trudności spotkały ją jednak podczas badań lekarskich. Lekarz badający Wandę, przekonawszy się o zdecydowanych zamiarach dziewczyny, postanowił jej pomóc i przydzielił ją do jednostki medycznej. Wtedy Wanda Gertz otrzymała swój pierwszy pseudonim „Kazik”. Nikt nie podejrzewał, że „Kazik” to tak naprawdę młoda dziewczyna, której odwaga przewyższała strach. Później Wanda Gertz została przeniesiona do oddziału artylerii, gdzie służyła przez pół roku i uczestniczyła w ofensywie Brusiłowa.
W 1917 Wanda Gertz wróciła do Warszawy, gdzie udało jej się wstąpić do polskiej podziemnej organizacji wojskowej. Jednak w grudniu tego samego roku Wanda Gertz została skazana na sześć miesięcy więzienia. Kilka tygodni później zostaje zwolniona po wpłaceniu kaucji przez jej krewnych.
Później Wanda Gertz rozpoczęła pracę jako kurierka. Ale nawet w takich warunkach udało jej się wziąć udział w rozbrajaniu wojsk okupacyjnych. Kiedy w 1918 roku Polska odzyskała niepodległość, wydawało się, że można rozpocząć spokojne życie, od którego Wanda już dawno się odzwyczaiła. Jednak w związku z przebiegiem kolejnych wydarzeń na jej barkach spadł znacznie większy ciężar.
Wstąpienie do Wojska Polskiego
Początek wojny polsko-bolszewickiej zmusił Wandę Gertz do wstąpienia do Wojska Polskiego. We wrześniu 1919 roku została mianowana komendantką II Ochotniczej Legii Kobiet, który stacjonował w Wilnie. Jej jednostka odegrała ważną rolę we wsparciu głównych sił wojskowych.
Pod koniec wojny Wanda Gertz została zdemobilizowana i przeszła do rezerwy. W 1922 roku Wanda Gertz po raz kolejny spotkała się z dyskryminacją: pozbawiono ją stopnia porucznika ze względu na brak podstaw prawnych do służby kobiet w Wojsku Polskim. Oznacza to, że kobietom nie wolno było mieć stopnia oficerskiego.
Wanda Gertz całe swoje życie poświęciła sprawie wojskowej. Po utracie tytułu współtworzyła Muzeum w Belwederze. Nawet w czasie pokoju Wanda Gertz cały swój wolny czas poświęcała działalności wojskowej.
W 1938 roku Wanda Gertz została skarbnikiem Polskiej Federacji Stowarzyszeń Obrony Ojczyzny. Jednak wybuch II wojny światowej zmusił Wandę Gertz ponownie sięgnąć po broń.
Działalność Wandy Gertz podczas II wojny światowej
Po wybuchu II wojny światowej Wanda Gertz jako jedna z pierwszych warszawianek dołączyła do Ruchu Oporu. Samodzielnie organizowała łączność konspiracyjną, kontynuowała pracę kurierską, była także asystentką dowódcy dywizji Stanisława Kosarskiego.
W 1942 roku Wanda Gertz założyła i zaczęła dowodzić swoim własnym oddziałem, którego członkowie przeprowadzali akcje specjalne: ataki na okupantów, wysadzanie w powietrze lotnisk, mostów i linii kolejowych. We wrześniu 1944 roku Wanda Gertz otrzymała stopień majora.
Po Powstaniu Warszawskim Wanda Gertz dostała się do niewoli. Major „Kazik” przeszedł przez cztery różne obozy. Podczas pobytu w Blankenheimie Wanda Gertz została zwolniona wraz z innymi więźniami 13 maja 1945 roku przez wojska amerykańskie.
Spokojne życie
Po zakończeniu II wojny światowej Wanda Gertz rozpoczęła służbę inspektorki Żołnierzy-Kobiet Armii Krajowej. Wyruszyła w podróż po Niemczech i Włoszech w celu odnalezienia Polek w obozach dla przesiedleńców. Przez trzy lata Wanda Gertz pracowała na północy Anglii.
Po powrocie do spokojnego życia Wanda Gertz podjęła pracę w stołówce. Przez długi czas wybitna Wanda Gertz walczyła z nowotworem, jednak tym razem nie udało jej się zwyciężyć. Wanda Gertz zmarła 10 listopada 1958 roku.
Nawet po śmierci Wanda Gertz pozostaje symbolem odwagi, męstwa i determinacji.