{"id":5106,"date":"2024-11-28T23:22:34","date_gmt":"2024-11-28T22:22:34","guid":{"rendered":"https:\/\/warsawka.eu\/?p=5106"},"modified":"2024-11-28T23:22:46","modified_gmt":"2024-11-28T22:22:46","slug":"ozdoby-i-stroj-narodowy-jak-ubierala-sie-polska-szlachta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/warsawka.eu\/pl\/eternal-5106-ozdoby-i-stroj-narodowy-jak-ubierala-sie-polska-szlachta","title":{"rendered":"Ozdoby i str\u00f3j narodowy: jak ubiera\u0142a si\u0119 polska szlachta?"},"content":{"rendered":"\n<p>Moda minionych epok zawsze wzbudza\u0142a zainteresowanie. W przesz\u0142o\u015bci ludzie postrzegali styl i elegancj\u0119 inaczej, wyra\u017caj\u0105c swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 narodow\u0105 oraz status spo\u0142eczny. Polskie szlachcianki nie by\u0142y wyj\u0105tkiem. Jako przedstawicielki uprzywilejowanego stanu jako pierwsze poznawa\u0142y modne europejskie trendy, zw\u0142aszcza w epoce baroku. By\u0142 to czas wykwintnych stroj\u00f3w i ozd\u00f3b. Kobiety dba\u0142y o doskona\u0142y wygl\u0105d, nie szcz\u0119dz\u0105c pieni\u0119dzy na ubrania z kosztownych, importowanych tkanin \u2013 podaje portal <a href=\"http:\/\/warsawka.eu\" data-type=\"link\" data-id=\"warsawka.eu\">warsawka.eu<\/a>. Na ulicach Warszawy szlachcianki prezentowa\u0142y bogate suknie, oryginalne nakrycia g\u0142owy oraz wysokiej jako\u015bci buty wykonane z drogich materia\u0142\u00f3w i sk\u00f3ry. Moda polskiej szlachty odegra\u0142a kluczow\u0105 rol\u0119 w kszta\u0142towaniu stroju narodowego w r\u00f3\u017cnych regionach Polski.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_74 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a2e83ea56aee\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #090909;color:#090909\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #090909;color:#090909\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a2e83ea56aee\"  aria-label=\"Toggle\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/warsawka.eu\/pl\/eternal-5106-ozdoby-i-stroj-narodowy-jak-ubierala-sie-polska-szlachta\/#Zapozyczenia_z_mody_zachodniej\" >Zapo\u017cyczenia z mody zachodniej<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/warsawka.eu\/pl\/eternal-5106-ozdoby-i-stroj-narodowy-jak-ubierala-sie-polska-szlachta\/#Roznorodnosc_fasonow_sukien\" >R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 fason\u00f3w sukien<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/warsawka.eu\/pl\/eternal-5106-ozdoby-i-stroj-narodowy-jak-ubierala-sie-polska-szlachta\/#Nakrycia_glowy_szlachcianek\" >Nakrycia g\u0142owy szlachcianek<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/warsawka.eu\/pl\/eternal-5106-ozdoby-i-stroj-narodowy-jak-ubierala-sie-polska-szlachta\/#Obuwie_i_dodatki\" >Obuwie i dodatki<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Zapozyczenia_z_mody_zachodniej\"><\/span>Zapo\u017cyczenia z mody zachodniej<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Wraz z rozwojem stosunk\u00f3w kulturowych mi\u0119dzy krajami Europy Zachodniej a S\u0142owianami w Polsce powsta\u0142y sprzyjaj\u0105ce warunki dla krystalizacji tradycji narodowej. Wp\u0142ywy obcych kultur odcisn\u0119\u0142y pi\u0119tno na polskiej kulturze, w tym tak\u017ce na specyfice stroju polskiej szlachcianki. Polki by\u0142y bardziej podatne na pokusy europejskiej mody barokowej ni\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani, cho\u0107 wysoka moda cz\u0119sto obci\u0105\u017ca\u0142a bud\u017cety rodzin szlacheckich.<\/p>\n\n\n\n<p>W czasie nieustannych wojen i wewn\u0119trznej anarchii wzrasta\u0142o znaczenie rodziny, wi\u0119zi pokrewie\u0144stwa oraz roli kobiety jako stra\u017cniczki domowego ogniska. Polki cieszy\u0142y si\u0119 du\u017c\u0105 swobod\u0105, r\u00f3wno\u015bci\u0105 (jak na \u00f3wczesne standardy) oraz szacunkiem. Ich styl w niewielkim stopniu by\u0142 inspirowany wp\u0142ywami wschodnimi, a narodowa specyfika przejawia\u0142a si\u0119 w krojach przekazywanych z pokolenia na pokolenie przez stulecia.<\/p>\n\n\n\n<p>Bogaci szlachcice preferowali typow\u0105 polsk\u0105 mod\u0119 w stylu sarmackim, podczas gdy ich \u017cony na\u015bladowa\u0142y zachodni styl kr\u00f3lewskich dwor\u00f3w. Zamo\u017cne szlachcianki, przebywaj\u0105ce na dworze kr\u00f3lewskim, nosi\u0142y luksusowe stroje z r\u00f3\u017cnorodnych drogocennych tkanin, takich jak z\u0142ota tafta, satyna czy aksamit, importowanych z Persji i Turcji. Elementy takie jak falbanki pojawi\u0142y si\u0119 w Warszawie w latach 40. XVII wieku, a fabryczne wst\u0105\u017cki zacz\u0119\u0142y by\u0107 u\u017cywane w kobiecym stroju i nakryciach g\u0142owy pod koniec lat 70. XVII wieku.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"899\" height=\"1084\" src=\"https:\/\/cdn.warsawka.euhttps:\/\/cdn.warsawka.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/11\/image-16.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5107\" srcset=\"https:\/\/cdn.warsawka.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/11\/image-16.png 899w, https:\/\/cdn.warsawka.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/11\/image-16-249x300.png 249w, https:\/\/cdn.warsawka.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/11\/image-16-768x926.png 768w, https:\/\/cdn.warsawka.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/11\/image-16-696x839.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 899px) 100vw, 899px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Roznorodnosc_fasonow_sukien\"><\/span>R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 fason\u00f3w sukien<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Suknie \u017con i c\u00f3rek szlachcic\u00f3w w drugiej po\u0142owie XVI wieku i pierwszej po\u0142owie XVII wieku szyto wed\u0142ug wzorc\u00f3w hiszpa\u0144sko-niemieckich oraz w\u0142oskich. Od po\u0142owy XVII wieku na polskim dworze zacz\u0119\u0142a dominowa\u0107 moda francuska. Szlachcianki inspirowa\u0142y si\u0119 strojami kr\u00f3lowej Marii Ludwiki \u2013 \u017cony dw\u00f3ch kr\u00f3l\u00f3w Polski. Polskie arystokratki nosi\u0142y suknie z dekoltem, trenem, stoj\u0105cymi ko\u0142nierzami, &#8222;fontange&#8221;, maski oraz czarne jedwabne muchy.<\/p>\n\n\n\n<p>Suknia szlachcianki, zwana \u201eletnikiem\u201d, przypomina\u0142a dopasowany gorsetowy p\u0142aszcz z wysokim ko\u0142nierzem, cho\u0107 czasem mia\u0142a g\u0142\u0119boki dekolt. Zak\u0142adano na ni\u0105 \u201estanik\u201d \u2013 obszyt\u0105 futrem kurtk\u0119 podobn\u0105 do francuskiego dubletu. Sp\u00f3dnice szyto z lekkich tkanin, takich jak turecki moher. U\u017cywano tak\u017ce jedwabiu do lekkich ubra\u0144, pantalon\u00f3w i halk. Halki jedwabne cz\u0119sto uzupe\u0142niano bawe\u0142nianymi pelerynami. Bielizn\u0119 stanowi\u0142a haftowana koszula w stylu czeskim, wykonana z flamandzkiej, holenderskiej, \u015bl\u0105skiej lub nawet chi\u0144skiej bawe\u0142ny.<\/p>\n\n\n\n<p>W modzie by\u0142y r\u00f3wnie\u017c r\u00f3\u017cnorodne pasy \u2013 metalowe, sk\u00f3rzane, jedwabne. Do ozdabiania wysokich ko\u0142nierzy w stylu francuskim szlachcianki u\u017cywa\u0142y aksamitu i r\u00f3\u017cnych rodzaj\u00f3w koronek. Mniej bogate stroje zdobiono holendersk\u0105 i weneck\u0105 koronk\u0105 z haftami z pere\u0142 oraz z\u0142otem. Od ko\u0144ca lat 80. XVII wieku kobiety stosowa\u0142y koronki do mocowania wysokich nakry\u0107 g\u0142owy, znanych jako \u201efronty\u201d, lub tworzy\u0142y z nich ma\u0142e kapelusze z ko\u0144cami opadaj\u0105cymi na ramiona.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"640\" height=\"981\" src=\"https:\/\/cdn.warsawka.euhttps:\/\/cdn.warsawka.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/11\/image-17.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5110\" srcset=\"https:\/\/cdn.warsawka.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/11\/image-17.png 640w, https:\/\/cdn.warsawka.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/11\/image-17-196x300.png 196w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Nakrycia_glowy_szlachcianek\"><\/span>Nakrycia g\u0142owy szlachcianek<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Ra\u0144tuch by\u0142 cz\u0119stym elementem kobiecego stroju XVII wieku, ale u\u017cywano go jeszcze wcze\u015bniej. Pierwsze ra\u0144tuchy, wykonane z cienkiego flamandzkiego lnu, pocz\u0105tkowo by\u0142y tkanin\u0105 ko\u015bcieln\u0105 wykorzystywan\u0105 przez duchownych katolickich. Ra\u0144tuchy szlachcianek zdobiono czerwon\u0105 i czarn\u0105 nici\u0105. Od lat 50. XVII wieku zacz\u0119to u\u017cywa\u0107 przezroczystych racuch\u00f3w z wyszukanym haftem i zdobieniami, cz\u0119sto z motywami tureckimi. Ten element stroju podkre\u015bla\u0142 godno\u015b\u0107 i skromno\u015b\u0107 kobiety, szczeg\u00f3lnie w po\u0142\u0105czeniu z ciemn\u0105 sukni\u0105 noszon\u0105 podczas wizyt w ko\u015bciele.<\/p>\n\n\n\n<p>Na ra\u0144tuch zak\u0142adano sztywny czepek \u2013 lnian\u0105 czapeczk\u0119 przypominaj\u0105c\u0105 chust\u0119, zdobion\u0105 koronkami, aksamitem, per\u0142ami, z\u0142otymi lam\u00f3wkami i klejnotami. Na to zak\u0142adano futrzane czapki lub kapelusze z kosztownego futra kuny, bobra, sobola albo w ca\u0142o\u015bci wykonane z futra. Bogate szlachcianki nosi\u0142y aksamitne czapki z luksusowymi futrzanymi obszyciami. Z czasem nakrycia g\u0142owy bogato zdobione koronkami przenikn\u0119\u0142y do stroj\u00f3w ludowych i sta\u0142y si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 narodowego stroju ludowego.<\/p>\n\n\n\n<p>Nakrycia g\u0142owy nosi\u0142y g\u0142\u00f3wnie zam\u0119\u017cne szlachcianki, podczas gdy m\u0142ode dziewcz\u0119ta pozwala\u0142y sobie na lekkie ods\u0142anianie w\u0142os\u00f3w. M\u0142odsze kobiety na dworze zak\u0142ada\u0142y wysokie sztywne czepki, cz\u0119sto zdobione kolczykami. Tego rodzaju nakrycia g\u0142owy by\u0142y szczeg\u00f3lnie popularne w Warszawie.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"571\" height=\"852\" src=\"https:\/\/cdn.warsawka.euhttps:\/\/cdn.warsawka.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/11\/image-18.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5113\" srcset=\"https:\/\/cdn.warsawka.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/11\/image-18.png 571w, https:\/\/cdn.warsawka.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/11\/image-18-201x300.png 201w\" sizes=\"auto, (max-width: 571px) 100vw, 571px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Obuwie_i_dodatki\"><\/span>Obuwie i dodatki<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Obuwie damskie mia\u0142o r\u00f3\u017cnorodne style i wzory, inspirowane mod\u0105 zachodni\u0105. Pierwsze wzmianki o damskich butach na obcasach pochodz\u0105 z 1626 roku \u2013 wykonano je dla siedemnastoletniej dziewczyny. W 1624 roku pojawi\u0142y si\u0119 buty zdobione jedwabiem.<\/p>\n\n\n\n<p>Szlachcianki uwielbia\u0142y r\u00f3wnie\u017c futra, kt\u00f3re zapewnia\u0142y ciep\u0142o w zimowe miesi\u0105ce. Wydawa\u0142y ogromne sumy na futrzane p\u0142aszcze obszywane sobolem, kun\u0105, bobrem czy lisem. D\u0142ugie futrzane p\u0142aszcze noszono zar\u00f3wno na zewn\u0105trz, jak i w domu.<\/p>\n\n\n\n<p>Szlachcianki cz\u0119sto posiada\u0142y bogato zdobione szkatu\u0142y na bi\u017cuteri\u0119: bransoletki, kolczyki, z\u0142ote naszyjniki, pasy z per\u0142ami i kamieniami szlachetnymi. Do naszyjnik\u00f3w do\u0142\u0105czano medaliony z wizerunkiem kr\u00f3la lub krzy\u017ce. W XVII wieku modne by\u0142y ma\u0142e pude\u0142eczka w kszta\u0142cie krzy\u017ca z religijnymi przes\u0142aniami w \u015brodku. P\u00f3\u017aniej przybra\u0142y one kszta\u0142ty owoc\u00f3w, motyli, gwiazd i muszelek. W drugiej po\u0142owie XVII wieku modne sta\u0142y si\u0119 dodatki, takie jak srebrne ozdoby i pi\u00f3ra strusie.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"700\" height=\"581\" src=\"https:\/\/cdn.warsawka.euhttps:\/\/cdn.warsawka.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/11\/image-19.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5116\" srcset=\"https:\/\/cdn.warsawka.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/11\/image-19.png 700w, https:\/\/cdn.warsawka.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/11\/image-19-300x249.png 300w, https:\/\/cdn.warsawka.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/43\/2024\/11\/image-19-696x578.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Moda minionych epok zawsze wzbudza\u0142a zainteresowanie. W przesz\u0142o\u015bci ludzie postrzegali styl i elegancj\u0119 inaczej, wyra\u017caj\u0105c swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 narodow\u0105 oraz status spo\u0142eczny. Polskie szlachcianki nie by\u0142y wyj\u0105tkiem. Jako przedstawicielki uprzywilejowanego stanu jako pierwsze poznawa\u0142y modne europejskie trendy, zw\u0142aszcza w epoce baroku. By\u0142 to czas wykwintnych stroj\u00f3w i ozd\u00f3b. Kobiety dba\u0142y o doskona\u0142y wygl\u0105d, nie szcz\u0119dz\u0105c pieni\u0119dzy [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":272,"featured_media":4850,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1033],"tags":[1985,3527,1749,2526,1957,3523,1908,3529,2525,2183,2182,3526,3524,3528,1778,3525],"moimportance":[33],"motype":[1042],"moformat":[127],"class_list":{"0":"post-5106","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-styl-i-uroda","8":"tag-historia-kobiet","9":"tag-jak-ubierala-sie-polska-szlachta","10":"tag-kobiety-warszawy","11":"tag-moda-2","12":"tag-moda-barokowa","13":"tag-moda-dzieciec","14":"tag-moda-i-styl","15":"tag-moda-minionych-epok","16":"tag-moda-na-lamach-czasopisma","17":"tag-moda-retro","18":"tag-moda-retro-w-miedzywojennej-warszawie","19":"tag-ozdoby","20":"tag-ozdoby-i-stroj-narodowy","21":"tag-polska-szlachta","22":"tag-psychologia-kobiet","23":"tag-stroj-narodowy","24":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatori","25":"motype-eternal","26":"moformat-longrid-korotka"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/warsawka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5106","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/warsawka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/warsawka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warsawka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/272"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warsawka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5106"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/warsawka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5106\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5119,"href":"https:\/\/warsawka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5106\/revisions\/5119"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warsawka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/warsawka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5106"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsawka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5106"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsawka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5106"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsawka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=5106"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsawka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=5106"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/warsawka.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=5106"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}